Beth oedd Parade, a pham yr oedd yn arwyddocaol?

18/05/2017

Roedd y Parade gwreiddiol yn fale - ond yn fale hollol radical y gwnaeth ei berfformiad cyntaf ar 18 Mai 1917 nodi genedigaeth swrealaeth a moderniaeth, ond hefyd chwyldroi'r syniad o'r hyn yw bale ac ar gyfer pwy y mae. 

Cafodd ei greu gan grŵp arbennig o artistiaid Ewropeaidd byd-enwog; ei gyfansoddi gan Erik Satie a’i ysgrifennu gan Jean Cocteau ar gyfer Ballets Russes, cwmni dawns o Baris wedi’i redeg gan yr impresario o Rwsia, Sergei Diaghilev, gyda’r set a’r gwisgoedd wedi’u dylunio gan Pablo Picasso a’r coreograffi gan gariad Diaghilev, Léonide Massine.

Roedd bale wedi bodoli ers bron i 400 mlynedd, ac yn cael ei ystyried yn gelf snobyddlyd y dosbarthiadau uwch. Trodd Parade pob traddodiad ar ei ben; y lleoliad oedd ffair a strydoedd cyffredin Paris, ac roedd y  cymeriadau yn cynnwys clowniaid, acrobatiaid, bwytawyr tân, a pherfformwyr carnifal i ddenu cynulleidfa; cafodd y sgôr ei ysbrydoli gan gerddoriaeth theatr gerdd, ragtime, a chae ffair; roedd offerynnau’r gerddorfa yn cynnwys teipiadur, gwn, seiren, poteli llaeth a chorn niwl; ac roedd rhai o wisgoedd y dawnswyr wedi eu gwneud o gardfwrdd.


Nid oedd ffurf ar gelfyddyd a fwriadwyd ar gyfer yr ychydig erioed o’r blaen wedi'u hadennill mewn modd mor ddramatig i'r mwyafrif.

Roedd ymateb y gynulleidfa a'r beirniaid yn ffrwydrol, yn hynod amrywiol ac yn ffinio ar hysteria; taflwyd orennau at y gerddorfa, clywyd hwtio a hisian a chymeradwyaeth wresog ar hyd y strydoedd, a bu adolygwyr ac artistiaid yn gwrthdaro’n ffyrnig mewn print a hyd yn oed yn y llys.

Gan mlynedd yn ddiweddarach, mae hanes yn gweld Parade fel y’i bwriadwyd; peryglus, uchelgeisiol, gwrthryfelgar, ac yn wirioneddol chwyldroadol. Roedd hwn yn fath newydd o fale - nid yn draddodiad uchel-ael ar gyfer y dosbarthiadau uwch, ond yn ddigwyddiad bywiog, anrhagweladwy a gogoneddus i bawb ei fwynhau. 

Yng ngwir ysbryd Chwyldro Rwsia, rhwygodd Parade hen drefn i lawr a rhoddodd lais i'r bobl.


Nicholas Zverev, Parade, 1917, gwisg gan Pablo Picasso ar gyfer Les Ballets Russes.


Bydd P.A.R.A.D.E. yn ddigwyddiad blaenllaw yn rhaglen Rwsia '17 Cymru, sy'n nodi canmlwyddiant Chwyldro Rwsia.

Ac fel yn y Parade gwreiddiol, bydd grŵp arbennig o artistiaid a chwmnïau - CDCCymru, Marc Rees, Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC, Rubicon Dance a Dawns i Bawb, yn ogystal â’r coreograffydd enwog rhyngwladol Marcos Morau, yr artist graffiti Pure Evil, y dylunydd pensaernïol Jenny Hall, y perfformiwr awyr Kate Lawrence a'r cyfansoddwr Jack White - yn ymuno i ail-greu, gyda naws Gymreig, un o'r digwyddiadau mwyaf chwyldroadol yn niwylliant yr 20fed ganrif.

Bydd y perfformiad yn dechrau, fel lleoliad y gwaith gwreiddiol yn 1917, yn yr awyr agored, lle mae’r momentwm yn cynyddu o ran galwad am chwyldro gwleidyddol. Bydd cynulleidfaoedd yn cael eu husgubo i mewn i'r cyntedd, gan basio perfformiadau, seinweddau a gosodiadau trawiadol cyn eistedd yn yr awditoriwm i wylio'r perfformiadau terfynol; ail-gread ffres, modern o'r Parade gwreiddiol wedi’i gyfarwyddo gan Caroline Finn, wedi’i ddilyn gan Tundra gan Marcos Morau.

Gan gymysgu gwleidyddiaeth, dawns, hanes, celf, graffiti, cerflunio, syrcas, ffilm a cherddoriaeth, bydd PARADE nid yn unig yn olygfa ddigynsail - yn wledd i'r synhwyrau - ond yn adlewyrchiad o hanes modern Cymru ei hun a'i thirwedd wleidyddol bresennol.



Llun sy'n dangos Pablo Picasso yn gweithio ar y Parade gwreiddiol. 

Back